Terapia dźwiękiem i muzyką. 10.2012


Terapia dźwiękiem i muzyką.

Historia.


Dźwięk i muzyka towarzyszyły człowiekowi od zarania dziejów.
Pieśni i dźwięki instrumentów były kluczowym elementem pierwotnych rytuałów terapeutycznych. Śpiewano i grano po to by poprawić sobie nastrój, dodać otuchy, poradzić sobie z bólem i cierpieniem wywołanym chorobą czy śmiercią. Śpiew szamana miał pomóc skomunikować się ze światem duchów aby odegnać zło i uleczyć chorobę.
W Starożytnym Egipcie wierzono, że poprzez określone pieśni i dźwięki instrumentów można się skomunikować z bóstwami i ubłagać ich łaski. Pierwsza podobna współczesnej teoria muzykoterapeutyczna pojawiła się w Starożytnej Grecji gdzie uważano, że zdrowie człowieka zależy od równowagi czterech humorów, a praktykowanie czterech tonów muzycznych w odpowiedni sposób może przywrócić równowagę w organizmie i spowodować powrót do zdrowia. W Średniowieczu uważano, że poprzez śpiew religijnych pieśni można nie tylko uprosić łaski Boga ale działać profilaktycznie, wzmacniać odporność i zapobiec rozprzestrzenianiu się zarazy.
W czasach współczesnych muzykoterapia zaczęła się rozwijać w okresie pierwszej i drugiej wojny światowej, kiedy zauważono, że dźwięki muzyki mogą pomóc rannym żołnierzom w radzeniu sobie z bólem.
Czym jest muzykoterapia i terapia dźwiękiem?
Definicja muzykoterapii.
Muzykoterapia i terapia dźwiękiem polega na zastosowaniu dźwięku w celu wspierania zdrowia, rozwoju i dobrostanu człowieka.
Według Światowej Federacji Muzykoterapii:
„Muzykoterapia jest wykorzystaniem muzyki i/lub jej elementów (dźwięk, rytm, melodia, harmonia) przez muzykoterapeutę i pacjenta, klienta lub grupę w procesie zaprojektowanym dla ułatwienia komunikacji, uczenia się, mobilizacji, ekspresji, koncentracji fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej i poznawczej w celu rozwoju wewnętrznego potencjału oraz rozwoju lub odbudowy funkcji jednostki, aby mogła ona osiągnąć lepszą integrację intra- i interpersonalną a w konsekwencji lepszą jakość życia.”

Według polskiego prekursora muzykoterapii prof Tadeusza Natansona:
„Muzykoterapia jest jednym spośród działań zmierzających w kierunku rehumanizacji współczesnego życia przez wielostronne wykorzystanie wielorakich walorów substancji muzycznej w celu ochrony i przywracania ludzkiego zdrowia oraz w celu korzystnego wpływania na współkształtowanie zarówno środowiska, w którym człowiek żyje i działa, jak i panujące w nim stosunki międzyludzkie”.

Szkoły muzykoterapii i terapii dźwiękiem.

Współcześnie istnieje wiele szkół terapii dźwiękiem i muzyką.
Tym co je łączy jest przekonanie, że dźwięk może działać terapeutycznie na człowieka: poprawiać nastrój, redukować stres, ułatwiać nawiązywanie kontaktów, czy działać profilaktycznie i leczniczo na ludzki organizm oraz psychikę człowieka.
Liczne szkoły muzykoterapii można podzielić na wiele grup według różnych kategorii.

I. Wymagane psychologiczne przygotowania prowadzącego:
a) Opierające się na klinicznej diagnozie i przeznaczone do pracy z pacjentami w szpitalach. Wymagają przygotowania psychologicznego i psychiatrycznego.
b) Skupiające się na wspieraniu rozwoju osobistego.
Wymagają wiedzy na temat danej dziedziny terapii dźwiękiem i muzyką i stosowania się do jej zasad.

II. Wymagane muzyczne przygotowanie prowadzącego:
a) Wymagają by prowadzący posiadał wykształcenie muzyczne i potrafił grać na instrumentach.
b) Prowadzący nie musi posiadać wykształcenia muzycznego, czy grać na instrumentach.

III. Stosowany rodzaj dźwięku:
a) Korzystanie z gotowych i nagranych utworów.
b) Tworzenie muzyki/dźwięku na żywo przez muzykoterapeutę lub pacjenta.
c) Stosowanie dźwięku wydawanego przez człowieka
W formie terapii pieśnią czy dźwięków o silnej wibracji.
d) Stosowanie terapii wibracyjnych. Używanie instrumentów, które powodują powstania wibracji o terapeutycznym działaniu: np. dźwięki mis, gongów lub kamertony czy specjalistyczne urządzenia elektroniczne.
e) Skupienie się na terapeutycznej roli rytmu i stosowanie instrumentów rytmicznych takich jak: bębny, grzechotki itp.

Możliwe zastosowania terapii dźwiękiem i muzyką.

Terapię dźwiękiem i muzyką można z powodzeniem stosować w wielu dziedzinach:
a) W medycynie: jako działanie profilaktyczne, wspieranie procesu rekonwalescencji a nawet, według najnowszych badań, jako samodzielna metoda mająca powodować powrót do zdrowia.
b) W edukacji: muzyka może pomagać w redukcji stresu przed egzaminem, wspierać techniki szybkiego uczenia się, czy wspierać integrację i budowanie dobrych relacji w grupie.
c) W terapii i psychoterapii: jako metoda pomagająca rozładować stres, dotrzeć do stłumionych emocji i urazów i wyrazić je w bezpiecznym otoczeniu przy wsparciu terapeuty lub grupy.

Polscy przedstawiciele:

Jednym z pionierów polskiej muzykoterapii był prof. Tadeusz Natanson., który w 1972 założył Zakład Muzykoterapii, przekształcony w 1983 w Instytut wrocławskiej uczelni. Jest to przykład nurtu muzykoterapii stworzonego przez człowieka o klasycznym wykształceniu muzycznym. Przykładem nowego pokolenia polskich muzykoterapeutów jest dr Krzysztof Stachyra, który jest członkiem Polskiego Stowarzyszenia Muzykoterapeutów i współpracuje z Amerykańskim Stowarzyszeniem Muzykoterapeutów. Stosuje muzykoterapię w terapii osób dorosłych zaburzonych psychicznie. Innym przykładem muzykoterapii są warsztaty Jacka Ostaszewskiego, które można przedstawić jako warsztaty terapeutycznego wykorzystania pracy z rytmem. Jako przykład terapeutycznej pracy z głosem można wymienić warsztaty Olgi Szwajgier. Przedstawicielami wibromuzykoterapii są: Barbara Romanowska zajmująca się pracą z dźwiękiem kamertonów, Tomek Czartoryski, który specjalizuje się w terapeutycznym wykorzystaniu dźwięku gongów jak i szkoła Petera Hessa, który opracował system terapeutycznego wykorzystania dźwięku mis tybetańskich.

Intermodalne zastosowanie muzykoterapii i terapii dźwiękiem.
Intermodalne stosowanie terapii dźwiękiem i muzyką polega na łączeniu tych terapii z działaniami plastycznymi, tańcem, poezją, czy praca z ciałem. W wyniku wieloletniej praktyki w stosowaniu tego podejścia mogę stwierdzić, że muzykoterapia i terapia dźwiękiem zwiększa efektywność stosowania innych form arteterapii jak i jej efektywność wzrasta w wypadku włączenia jej w system działań synergicznych, gdzie oprócz dźwięku wykorzystuje się np. ruch i ciało, czy np. działania plastyczne.

Plan warsztatu: Dźwięk smutku i dźwięk nadziei.:

Cel terapeutyczny: Rozwijanie ekspresji dźwiękowej,
Uwalnianie stłumionych uczuć przez dźwięk, doświadczenie terapeutycznego działania ekspresji dźwiękowej.
Grupa docelowa: Osoby dorosłe, młodzież.
Potrzebne środki: wygodna sala, sprzęt do odtwarzania muzyki.

Plan i przebieg:

1) Rozgrzewka:
a) Spotykamy się w kręgu. Grupa wspólnie wydaje dźwięki samogłosek. Po kolei: a, u, e itd. Każdy robi to po swojemu
Ale robimy to razem jako grupa.
b) Następnie dodajemy do tego ruch. W trakcie wydawania dźwięków samogłosek wykonujemy ruchy ciałem, takie jak nam przychodzą do głowy.
d) Następnie w kręgu po kolei każdy wydaje dźwięk samogłoski.
2) Praca z tematem.
Stojąc w kręgu po kolei wydajemy niskie dźwięki.
Następnie po kolei wydajemy wysokie dźwięki.
Dzielimy grupę na dwie podgrupy.
Jedna wydaje smutne dźwięki, druga słucha.
Potem zamiana ról.
Omawiamy ćwiczenie: co czułeś jak wydawałeś smutne dźwięki?
Co czułeś kiedy słyszałeś smutne dźwięki?
Następnie dzielimy grupę na dwie podgrupy.
Jedna wydaje smutne radosne dźwięki, druga słucha.
Potem zamiana ról.
Omawiamy ćwiczenie: co czułeś jak wydawałeś radosne dźwięki?
Co czułeś kiedy słyszałeś radosne dźwięki?
3) Faza ukojenia.
Uczestnicy dobierają się w pary. Jedna osoba wydaje przyjemne i kojące dźwięki, np. śpiewa kołysankę, druga słucha. Potem zamiana ról i omówienie ćwiczenia.
4) Faza relaksacji.
Uczestnicy grupy przyjmują wygodne pozycje i relaksują się słuchając muzyki.
5) Omówienie.
Na koniec zajęć omawiamy w grupie temat:
Jak wpływają na mnie smutne dźwięki?
Jak wpływają na mnie radosne lub kojące dźwięki.
Czego mogę się z tego nauczyć i jak mogę to wykorzystać w swoim życiu?
6. Rezultat terapeutyczny: redukcja stresu, możliwość ekspresji uczuć poprzez dźwięk, rozwijanie zdolności ekspresji dźwiękowej, rozwijanie świadomości działania dźwięku na człowieka.
7. Warianty: Sposób prowadzenia warsztatu należy dostosować do wieku, nastroju, poziomu wrażliwości muzycznej i wykształcenia muzycznego grupy.

Informacje o autorze: dr Mateusz Wiszniewski arteterapeuta.

Od wielu lat prowadzi warsztaty i sesje indywidualne z zakresu terapii ekspresyjnych, tańca i rysunku oraz terapeutycznego zastosowania dźwięku (od 2000) oraz ćwiczeń relaksacyjnych i wizualizacji (od 1994). Jest autorem rocznego programu rozwoju osobistego przez sztukę i szkolenia dla instruktorów: Akademia Terapii Ekspresyjnych, który w 2012 rozpoczął swoją X edycję. Jest jednym z wykładowców podyplomowego studium arteterapii. Pracę doktorską z zakresu socjologii tańca obronił w czerwcu 2006 na UŁ. Brał udział w warsztatach i szkoleniach prowadzonych przez wielu mistrzów terapii ekspresyjnych, między innymi w USA. Przez wiele brał udział w warsztatach twórcy Antykariery (Jak odnaleźć i realizować pracę z pasją) dr Ricka Jarow. Następnie był jedną z osób organizujących jego warsztaty w Polsce i prowadzących warsztaty Antykariery. Jest instruktorem, improwizacji tańca i symboliki ciała, eksperymentalnego teatru tańca, hawajskiej pracy z ciałem-Kino Mana oraz chińskich ćwiczeń profilaktyczno leczniczych Chi Kung-Healing Dao.
Jest autorem książek: Uzdrawiający Taniec, Zrelaksuj się i Żyj Twórczo oraz Potęga Wizualizacji, wydanych przez Studioastropsychologii oraz artykułów z zakresu arteterapii.

Więcej informacji:
Mateusz Wiszniewski: stardance33@gmail.com, www.mateuszwiszniewski.eu
Bibliografia:

LITERATURA PODSTAWOWA
Natanson T., Wstęp do nauki o muzykoterapii, Ossolineum 1979
Natanson T., Programowanie Muzyki Terapeutycznej, Akademia Muzyczna we Wroclawiu 1992
Stachyra K., Muzykoterapia, UWMC, Lublin 2007
Wiszniewski M., Terapia Dźwiękiem-podejście intermodalne, Arteterapia, nr. 3, Warszawa, 12.2008
Wiszniewski M, Terapie Ekspresyjne, Arteterapia, nr. 2, Warszawa, 09.2008
Wiszniewski M. ,Zrelaksuj się i żyj twórczo, Wydawnictwo Studioastropsychologii, Białystok 2001

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA/ ŹRÓDŁA UZUPEŁNIAJĄCE
Angel Romanowska B., Kamertony i muzykoterapia w leczeniu dźwiękiem., KOS 2004
Angel Romanowska B., Muzykoterapia Dogłębna Komórkowa. , Studioastropsychologii 2006
D'Angelo J., Healing with The Voice. , Thorsons 2000
Dewhurst-Maddock O., Healing With Sound, Gaia Books Limited 1993
Gasiennica Szostak A., Muzykoterapia w rehabilitacji i profilaktyce., PZWL
Herdtweck W., Warsztaty Rytmiki dla Dzieci, Jedność 2005
Kronenberger M., Muzykoterapia. Wykorzystanie technik aktywnych i receptywnych w profilaktyce stresu., Global Enterprises 2004
Lecourt E., Muzykoterapia, czyli jak wykorzystać siłę dźwięków., Videograf II, 2008
Wiszniewski M. , Potęga Wizualizacji, Wydawnictwo Studioastropsychologii, wyd. I, II i III, Białystok 2001, 2 i 7
Wiszniewski M., Terapia Dźwiękiem-podejście intermodalne, Arteterapia, nr. 3, Warszawa, 12.2008
Wiszniewski M, Terapie Ekspresyjne, Arteterapia, nr. 2, Warszawa, 09.2008
Wiszniewski M. ,Zrelaksuj się i żyj twórczo, Wydawnictwo Studioastropsychologii, Białystok 2001