Taniec Terapeutyczny w Rozwoju Osobistym.


Taniec Terapeutyczny w Rozwoju Osobistym.

Taniec Terapeutyczny.
Historia:

Od tysiącleci taniec był istotnym elementem życia społecznego i kulturowego w większości starożytnych cywilizacji oraz kultur plemiennych. W kulturach pierwotnych taniec pełnił funkcje integracyjne, edukacyjne, religijne, terapeutyczne i magiczne.
Był też formą prostej i łatwo dostępnej zabawy i rozrywki.
Wiele wskazuje na to, że taniec był najstarszą i najbardziej pierwotną religią i terapią świata.
Funkcje tańca:
Taniec spełniał wiele istotnych funkcji społecznych:
-edukacyjną,
-integracyjną,
-wyrażania uczuć miłości (nauka zalotów),
-wojenną (trening do walki i mobilizacja przed walką),
-artystyczną,
-rytualną,
-religijną.
Cele Tańca Terapeutycznego:
Celem Tańca Terapeutycznego, w odróżnieniu od innych form tańca, nie jest jedynie zabawa, występ na scenie, czy spotkanie z drugim człowiekiem, indywidualnie lub w grupie ale poprawa samopoczucia, zdrowia, redukcja stresu, pomoc w rozwiązywaniu problemów, rozwój kreatywności, poprawa relacji z ludźmi i z samym sobą.
Różnice między Tańcem Terapeutycznym a innymi formami tańca:
W pewnych przypadkach taniec terapeutyczny może przypominać inne formy tańca lub czerpać z nich ale może się też różnić od nich w celach, sposobie prowadzenia zajęć, jak i w formie ćwiczeń.
W odróżnieniu od tańca estradowego, czy artystycznego, celem w tańcu terapeutycznym nie jest efektowny występ na scenie ale wspierające rozwój doświadczenie samego siebie.
(Te cele nie wykluczają się ale w praktyce koncentracja na jednym celu, najczęściej stawia drugi na marginesie.)

Pionierzy tańca terapeutycznego i ich inspiracje:
Na początku XX wieku w Stanach Zjednoczonych pojawiły się tancerki, które miały odwagę zerwać z tradycją tańca jako jedynie czystej sztuki lub rozrywki i powrócić do poszukiwania w tańcu inspiracji do rozwoju człowieka, jego potencjału, wolności i duchowych doświadczeń.
Isadora Duncan i Ruth St Denis były wybitnymi tancerkami, które przyczyniły się zarówno do rozwoju tańca współczesnego jak i tańca terapeutycznego. W filozofii i praktyce tańca zarówno Isadory Duncan jak i Ruth St Denis można znaleźć wiele idei i praktyk, które można zaklasyfikować jednocześnie jako praktyki tańca artystycznego i terapeutycznego. Jak pisała Ruth St Denis:
Nie wierzę, że piękne tańczenie lub poświęcenie się dla tańca rozwiąże wszystkie nasze ziemskie problemy lub sprawi, że zostaniemy ekspertami zdrowia i mądrości. Ale wierzę, że podążanie w głąb, do źródła każdej ludzkiej aktywności zaprowadzi nas ku głębszemu poczuciu siebie. Więc wierze, że taniec w swoich istotnych elementach zawiera klucze do rozwiązania wielu ludzkich problemów na poziomie fizycznym, emocjonalnych i duchowym. Denis 1997
W początkowej fazie rozwoju tańca artystycznego i terapeutycznego nie było jeszcze gotowych modeli teoretycznych ani systemów ćwiczeń. Isadora Duncan inspirowała się sztuką Starożytnej Grecji i obserwacją przyrody. Ruth St Denis inspirowała się sztuką Egiptu i Indii. Wydaje się, że sztuka, rozwój i terapia u wielkich pionierek tańca nie były wyraźnie oddzielone od siebie. W ich poglądach i filozofii taniec miał odgrywać ważną rolę we wspieraniu rozwoju człowieka, jego dążeniu do wolności, kreatywności oraz realizacji pełni swojego potencjału.
Podobne podejście występuje u Anny Halprin wybitnej tancerki i przedstawicielki tańca terapeutycznego, twórczyni metody Life Art. Process. Jej działania z pogranicza tańca, teatru i rytuału spotkały się z uznaniem tancerzy, ludzi teatru, performerów i terapeutów.
Anna Halprin w swojej pracy inspirowała się podejściem Gestalt Fritza Perlsa, teoriami kreatywności, rytuałami, a jej metoda Life Art. Process nawiązuje do psychosyntezy i aktywnej wyobraźni.

Innym nurtem pracy z ruchem , który jest wykorzystywany zarówno przez tancerzy jak i terapeutów jest Ruch Autentyczny.
Wraz z rozwijaniem praktyki Ruchu Antentycznego rosła potrzeba stworzenia teorii wyjaśniającej działanie tej metody.
Nie jest łatwo znaleźć słowa, a tym bardziej teorie, które mogą trafnie wyjaśnić głębie somatycznych doświadczeń wynikających ze świadomego ruchu bez ryzyka spłycania ich i ograniczania.
Spotykam się z koniecznością mówienia o czymś czego w istocie nie można opisać słowami ale spróbuje. Mam podejście, nie metodę i w o wiele mniejszym stopniu teorię. W istocie, często czuję, że poważne i głębokie rzeczy, które pojawiają się w wyniku tego typu pracy z ciałem wydarzają się o wiele bardziej z tego czego nie wiem, niż z tego co wiem.
Whitehouse M. , 2000
Mary Whitehouse, twórczyni metody Ruchu Autentycznego, szukając teorii , która pomogłaby opisać jej doświadczenia związane z ruchem w pracy z klientami sięgnęła do psychologii jungowskiej, która oferuje wnikliwy i całościowy, model rozwoju człowieka i stojących przed nim na tej drodze wyzwań.

Taniec Terapeutyczny w Rozwoju Osobistym.
Wykorzystanie różnych form sztuki ekspresyjnej: tańca, muzyki, poezji, teatru w celu rozwoju osobistego stało się popularne wraz z rozwojem kontrkultury. Wielu młodych ludzi odrzucając wartości kultury konsumpcyjnej i wyścigu za pieniądzem, buntując się wobec systemu społecznego, który doprowadził do krwawej wojny w Wietnamie , szukało nowych rozwiązań, alternatyw wobec tradycyjnego systemu. Ważnym elementem tych poszukiwań były grupy spotkaniowe, granie na koncertach, rożne formy tańca, działań plastycznych, teatralnych i happeningu, które miały budzić ludzi do bardziej świadomego życia. W ciągu zaledwie kilku dziesięcioleci z tego nieprofesjonalnego amatorskiego ruchu społecznego wyłoniło się wiele ważnych i istotnych ruchów i kierunków związanych z psychologią i psychoterapią. Można powiedzieć, że rewolucja obyczajowa i kulturowa lat 60-tych wywarła ważny wpływ na rozwój psychologii humanistycznej i wielu form współczesnej psychoterapii w tym terapii sztuką.
Wpływ kreatywności na zdrowie i rozwój człowieka. Tym co łączy kontrkulturę i współczesną arteterapię jest przekonanie, że kreatywność jest ważna dla wspierania zdrowia i rozwoju człowieka i społeczeństwa. Dziś moglibyśmy powiedzieć, że kreatywność budzi inteligencje emocjonalną i wrażliwość społeczną, które są niezbędną przeciwwagą dla postępujących procesów alienacji i dehumanizacji. Dziś już mało kto wierzy, jak wierzyli niektórzy w okresie hippisów, że narkotyki mogą doprowadzić do duchowego oświecenia, wolna miłość rozwiąże problem wojen na świecie, a życie w komunie zapewni sprawiedliwość społeczną. Jednak przekonanie, że doświadczanie i ekspresja własnej kreatywności może wspierać rozwój człowieka jest nadal uważane za słuszne, co więcej potwierdzają je liczne badania i praktyka wielu uznanych psychoterapeutów i arteterapeutów.
Jak pisze znany polski psychoterapeuta Krzysztof Klajs:
Psychoterapia polega na zmianie utrwalonych, niesłużących zdrowiu nawyków, zmianie utartych schematów myślenia i działania, zmianie zamrożonej, zastygniętej w ruchu sekwencji zachowań. Pacjent może takiej zmiany łatwiej doświadczyć, kiedy kontaktuje się z własnymi zasobami kreatywności, przypomina sobie (na świadomym lub nieświadomym poziomie) rożne doświadczenia związane z przeżywaniem ciekawości i radości uczenia się nowych rzeczy i nowych możliwości. Arteterapia jest zachęcaniem pacjenta-czyli osoby cierpiącej-do poszukiwania nowości w sobie...dostarcza poczucia nowości i zaskoczenia sobą...służy jako metafora nieznanych, nieodkrytych, niedocenianych i nieujawnianych możliwości. Klajs K. 2008

Szkoły Tańca Terapeutycznego:
Istnieje wiele form i szkół tańca terapeutycznego. Jedne nawiązują bardziej do różnych szkół psychologii i psychoterapii, inne do pracy z ciałem, fizjoterapii, ekspresji emocji, sztuki performance, tańców etnicznych, teatru, rytuału, czy doświadczeń duchowych.
Jedne są bliskie formom tańca artystycznego, inne całkowicie się od nich różnią.
W Polsce możemy podzielić istniejące szkoły tańca terapeutycznego na kilka grup:
I Podejście kliniczne lub rozwojowe.
1) Kliniczne-stawiające sobie za zadanie przygotowanie do pracy z osobami znajdującymi się w szpitalach, uczą diagnozowania i zasad pracy klinicznej z pacjentem itd
np DMT, Stowarzyszenie Choreoterapii.
2) Nastawione na rozwój osobisty lub działania terapeutyczne nie wymagajace znajomości procedur klinicznych i diagnostyki:
np Pięć Rytmów, Improwizacja Tańca i Symbolika Ciała, Akademia Terapii Ekspresyjnych, Living Dance Form, Tańce w Kregu, Organic Dance, Otwarta Rzeka.
II Powstałe w Polsce lub opierające się bezpośrednio na wzorcach zagranicznych:
1) Opierające się bezpośrednio na wzorcach zagranicznych:
DMT, Pięć Rytmów, Improwizacja Tańca i Symbolika Ciała, Tańce w Kręgu, Otwarta Rzeka.
2) Powstałe w Polsce/tworzone przez Polaków:
Stowarzyszenie Choreoterapii, Akademia Terapii Ekspresyjnych, Organic Dance, Wewnętrzny Taniec.
.

Podstawowe założenie tańca terapeutycznego:
Podstawową ideą na, której opierają się rozmaite szkoły tańca terapeutycznego jest wzajemnie powiązanie ciała i umysłu. To co robimy z ciałem wypływa na umysł, to co robimy z umysłem-wpływa na ciało. Taniec może wpływać na stan umysłu, emocji, samopoczucia i zdrowie osoby tańczącej. Z drugiej strony stan wewnętrzny tańczącego przejawia się w jego tańcu, co może ułatwiać samopoznanie i diagnozę.

Możliwe korzyści z udziału w zajęciach:
Do najważniejszych pozytywnych skutków udziału w tańcu terapeutycznym można zaliczyć, między innymi:
-relaksację i uwolnienie napięć,
-poprawę relacji z ludźmi,
-rozwój świadomości ciała,
-rozwój inteligencji emocjonalnej,
-poprawa ogólnej sprawności, kondycji fizycznej i koordynacji ruchowej,
-rozwój kreatywności,
-lepsze poznanie siebie,
-rozwój umiejętności wyrażania siebie poprzez ciało i ruch oraz rozumienia języka ruchu.

Rozwój osobisty.
Celem warsztatów rozwoju osobistego jest wspieranie rozwoju oraz poprawa jakości życia uczestników w obszarach: umiejętności radzenia sobie ze stresem, zdrowia, relacji, pracy, świadomości ciała, rozwoju kreatywności czy samoświadomości.
W odróżnieniu od terapeutycznej pracy klinicznej wykonywanej przez specjalistów z zakresu psychiatrii i psychologii klinicznej warsztaty rozwoju osobistego
a) mogą być prowadzone przez kompetentne osoby innych profesji
(niekoniecznie psychologów lub psychiatrów),
b) są skierowane do osób normalnie funkcjonujących w społeczeństwie, które przychodzą na zajęcia z własnej woli i za własne pieniądze w celu szeroko rozumianej poprawy jakości życia.
c) są oparte na założeniach psychologii humanistycznej, zaufania do zdolności człowieka rozwijania własnego potencjału
d) nie stosuję się diagnozowania klinicznego.
e) rola prowadzącego polega na wspieraniu w rozwoju klienta,
nie udzielania mu rad, diagnozowania, czy leczeniu lub poddawaniu terapii.
f) prowadzący jest bardziej przewodnikiem w obszarze rozwoju osobistego.
Prowadzący nie narzuca własnych wyborów czy poglądów, gustów estetycznych, czy przekonań religijnych.
Prowadzący nie twierdzi ze zna się na życiu lepiej od klienta.
Jego celem jest wspieranie klienta w rozwijaniu swojego potencjału i realizacji go w życiu oraz pogłębianie procesu samopoznania i wewnętrznej integracji.
W tym modelu trudności życiowe postrzegane są jako okazja do rozwoju, a prowadzący zajęcia dostarcza narzędzi, organizuje ćwiczenia i stwarza sprzyjającą atmosferę, aby wspierać rozwój członków grupy.

Celem warsztatów rozwoju osobistego jest zgodnie z założeniami psychologii humanistycznej Rogersa i Bugentala wspieranie rozwoju w pełni funkcjonującej osoby, o zintegrowanym ciele i umyśle, która dąży do realizacji swojego osobistego potencjału.
Doświadczenie transpersonalne i duchowe, przeżycia estetyczne i rozwijanie kreatywności są w tym modelu postrzegane jako wspierające rozwój jednostki i jej możliwości realizacji w świecie i w społeczeństwie.

Taniec terapeutyczny w rozwoju osobistym-
własne doświadczenia.


Moje zainteresowanie arteterapią rozpoczęło się od udziału w pierwszym w Polsce organizowanym przez Instytut Eriksonowski we współpracy z Instytutem Psychiatrii kursie arteterapii, który zakończył się w roku 1999 w Łodzi.
Już wcześniej, począwszy od około 1990 roku, brałem udział wielokrotnie w warsztatach Antykariery dr Ricka Jarow, które przygotowywały do szukania takiej pracy, którą można wykonywać z pasją, a nawet do tworzenia sobie odpowiednich miejsc pracy przez rozwijanie własnej, indywidualnej aktywności zawodowej. Dzięki inspiracji Ricka już od początku szukałem pracy w zgodzie ze swoimi zainteresowaniami co w Polsce w tym okresie nie było łatwe.
Ale udało się i już od 1994 roku pracowałem jako instruktor ćwiczeń relaksacyjnych w miejskim ośrodku zdrowia w Łodzi.
W tym czasie o arteterapii mało kto w Polsce słyszał i było niewiele miejsc pracy w tej dziedzinie. Więc zacząłem od prowadzenia od czasu do czasu krótkich warsztatów.
W ciągu 12 lat pracy, od ukończenia kursu arteterapii w 1999 roku, w wyniku zdobycia wielu cennych doświadczeń zawodowych, oraz udziału w licznych szkoleniach powstało wiele ćwiczeń i programów z zakresu tańca terapeutycznego, pracy z mandalami czy terapii dźwiękiem.
W swojej pracy stosuje w praktyce podstawowe założenia amerykańskiego towarzystwa terapii ekspresyjnych:
-podejście intermodalne- stosowanie wielu form ekspresji twórczej np. tańca, dźwięku, działań plastycznych.
-oparcie się na psychologii humanistycznej,
-nie stosowanie diagnozowania,
-dążenie do dialogu i spotkania,
-nawiązanie do tradycji etnicznych i rytuałów terapeutycznych,
-otwarcie się na doświadczenia transpersonalne
i duchowe wymiary sztuki.

Uczestnicy warsztatów.

Uczestnikami warsztatów są najczęściej osoby w wieku około 40 lat, normalnie funkcjonujące w społeczeństwie. Najczęściej posiadające rodziny i doświadczenie zawodowe.
Uczestnicy najczęściej posiadają wystarczający poziom wykształcenia , czy zamożności aby widzieć sens udziału w terapii i móc sobie na nią pozwolić.
Jest to zgodne z wynikami badań na temat klientów różnych form terapii, którymi są najczęściej osoby z wykształceniem i wystarczającym poziomem dochodów.
Członkami grup są przeważnie kobiety choć ostatnio zjawia się więcej mężczyzn, a na obozach par. W Polsce i na świecie , na warsztatach terapeutycznych przeważają kobiety, zwłaszcza jeżeli chodzi o warsztaty arteterapii i tańca terapeutycznego. Ostatnio zjawia się więcej mężczyzn co jest oznaką, że taniec i rozwój osobisty przez taniec staje się bardziej popularny wśród mężczyzn.
Niedawno miałem ciekawe doświadczenie prowadzenia warsztatów z technik tańca terapeutycznego i innych technik arteterapii dla pracowników socjalnych. Z początku nie byłem pewien na ile warsztaty arteterapii i tańca terapeutycznego mogą spełnić oczekiwania i potrzeby takiej grupy uczestników. Okazało się jednak, że uczestnicy byli zadowoleni z zajęć i pozytywnie je ocenili. W ankietach wszystkie grupy opowiedziały się za kontynuacją szkoleń.
Podobnie było na warsztatach dla bezrobotnych. Nie byłem pewien czy tego typu zajęcia spełnią ich potrzeby? Mimo tego, że organizatorzy przekazywali mi informacje, że bezrobotni są mało aktywni okazało się, ze bezrobotni pod wpływem warsztatów zaktywizowali się i włączyli się do zajęć. Jak twierdzili bezrobotni, ważnym elementem skłaniającym ich do aktywności na zajęciach było to, że czuli, że są słuchani i to zachęcało ich do zabierania głosu i aktywnego uczestnictwa w zajęciach.

Tematy przewodnie.

Warsztaty rozwoju osobistego najczęściej zaczynają się od rozgrzewki i integracji grupy, następnie grupa wybiera temat do pracy. Najczęściej wybierane tematy związane są z najważniejszymi życiowymi obszarami: relacje z ludźmi, praca i kariera, zdrowie, uporanie się z negatywnymi doświadczeniami z przeszłości, otwieranie się wyzwania i możliwości rozwoju, kreatywność, duchowość itd.
Poprzez lata prowadzenia warsztatów udało się opracować i rozwinąć wiele skutecznych ćwiczeń i programów warsztatów, które stały się elementami rocznego cyklu warsztatów rozwoju osobistego przez sztukę: Akademia Terapii Ekspresyjnych.
Do najbardziej popularnych tematów podejmowanych na warsztatach należą:

Praca i rozwój zawodowy.
Warsztaty są prowadzone w oparciu o idee Antykariery, opracowanej dr Ricka Jarow. Warsztat uczy jak stopniowo rozwijać swoje umiejętności i potencjał aby móc realizować swoje pasje w sferze pracy. Rick poleca rozwijanie poczucia ugruntowania i pewności siebie, zaufania do ciała, odkrywanie swoich pasji, ustalanie priorytetów, rozwijanie mocy osobistej, pracę z pozycji serca, rozwijanie kreatywności i otwieranie się na duchowe inspiracje.
Do każdego tematu, etapu rozwoju na tej ścieżce są podane Ricka kluczowe zagadnienia i tematy ćwiczeń, które są realizowane poprzez metody terapii ekspresyjnych: tańca, rysunku, dźwięku i pracy z ciałem.
Poprawa relacji z ludźmi.

Relacje są tematem, który prędzej czy później zawsze pojawia się na zajęciach. W trakcie warsztatu na temat relacji wykorzystywane są elementy improwizacji w kontakcie i innych ćwiczeń w parach aby móc uświadomić sobie swoje wzorce zachowania i myślenia w relacjach z ludźmi. Ćwiczenia taneczne mogą prowadzić do uświadamiania, a nawet w pewnych przypadkach do przepracowania swoich nawykowych zachowań i sposobów myślenia. Przyjrzenie się sobie w tańcu i poprzez rysunek umożliwia rozwijanie większej świadomości siebie w relacjach oraz wzmacniania zdrowych, dających szczęście zachowań.
Radzenie sobie z trudnościami, uwalnianie się od stresu i zmiana wzorca.
Zmiana destruktywnych wzorców zachowań i rozwijanie swojego potencjału jest ważnym celem stawianych przez uczestników zajęć. Jedną z technik , która pomaga zbliżać się do tych celów jest np. Terapeutyczny Teatr Tańca, technika opisana już we wcześniejszych artykułach. Poprzez połączenie cyklu trzech improwizacji tańca i ruchu, na trzy tematy: odreagowanie napięć /czasami wykonywane przez shaking-potrząsanie ciałem/, uzdrowienie i afirmacja nowej postawy, powstała struktura terapeutyczna, która skutecznie redukuje napięcia i ułatwia odnajdywanie pozytywnych rozwiązań.
Wiszniewski M. 2008
Rozwijanie kreatywności.
W wiele osób, które brały udział w warsztatach odkryło i rozbudziło swoje twórcze pasje. Były osoby, które zafascynowały się tańcem, inne rysowaniem mandal itp. Budzenie kreatywności i zachęcaniem do jej rozwoju jest częstym skutkiem udziału w warsztatach. Rozwój kreatywności może pociągać za sobą inne skutki terapeutyczne: większą wiarę w siebie, wzrost poczucia własnej wartości, większą odporność na stres, poprawę zdolności rozwiązywania problemów.
Najczęściej Stosowane Techniki.
Do najczęściej stosowanych technik nalezą Improwizacje Żywiołów i Terapeutyczny Teatr Tańca. Są to techniki , które były rozwijane najpierw i stosowane są na początku pracy z grupą. Taniec Żywiołów jest dokładnej opisany w książce Uzdrawiający Taniec
(Wiszniewski M. 2003), a Terapeutyczny Teatr Tańca w poprzednich artykułach. Więcej informacji o tych ćwiczeniach można też znaleźć w umieszczonym w tej publikacji scenariuszu warsztatu.
Rozwinięciem tańca czterech Żywiołów jest Taniec Ośmiu Żywiołów, który włącza do tańca więcej elementów natury i można go tańczyć w celu zrównoważenia się, jak i zmiany perspektywy widzenia danego problemu.
Rozwinięciem Terapeutycznego Teatru Tańca jest jego bardziej zaawansowana wersja poprzez, którą można pracować nad zmianą wzorców pokoleniowych jak i proces Tarantella, nawiązujący do rytmów i symboliki starego włoskiego rytuału tanecznego.
Powstały także interesujące struktury ćwiczeń służące do rozwiązania konfliktu i podejmowania decyzji: Taniec z celem
I Praca z Konfliktem
Inną zupełnie formą pracy jest Teatr Improwizacji Tańca w, którym nie skupiamy się na próbie osiągania jakiegoś z góry założonego celu terapeutycznego ale otwieramy się na czysty proces improwizacji, teatru tańca, głosu i performance. Odgrywanie w teatrze tańca podawanych przez grupę tematów samo w sobie ma działanie terapeutyczne. W tej metodzie stosowane są elementy improwizacji tańca i improwizacji w kontakcie jak i praca z ruchem i głosem.
Według Isadory Duncan: Tancerz, jeśli jest wielki, może dać ludziom coś, co będą nieśli ze sobą na zawsze. Nigdy tego nie zapomną, i to zmieniło ich, mimo, że o tym nie wiedzą.
Duncan I. 1994
W procesie improwizacji zdarza się, że tańczących „nawiedza muza” pojawiają się raz na jakiś czas spontaniczne zatańczone głębokie improwizacje, doskonale zsynchronizowane, które niosą głębokie przesłanie, a są jednocześnie piękne, naturalne i które pamięta się przez długi czas, a może nawet całe życie.
W pracy intermodalnej, czyli polegającej na stosowaniu różnych form ekspresji artystycznej w jednym warsztacie, w celu wzmocnienia ich działania i rozwijania różnych form inteligencji, włącza się do pracy z tańcem terapeutycznym rysowanie mandal, terapię poezją i dźwiękiem oraz różne formy pracy z ciałem i ćwiczenia relaksacyjne.
Skutki udziału w warsztatach rozwoju osobistego przez sztukę.
Około dziesięć lat temu, w trakcie badań prowadzonych przeze mnie wśród uczestników warsztatów, jako główne korzyści z udziału w warsztatach uczestnicy wymieniali najczęściej redukcję stresu, poprawę nastroju i poprawę relacji ludźmi
W trakcie rocznego cyklu rozwoju osobistego przez sztukę wielu uczestników wspominało o tym, że zaczęły się rozwijać ich zainteresowania i pasje twórcze oraz, że udział w zajęciach inspirował ich do dokonania istotnych życiowych zmian.
Aby zbadać dokładnie skutki udziału w zajęciach potrzeba by przeprowadzić bardziej szczegółowe badania. Ludzie, którzy mają głębokie doświadczenie tańca i innych form sztuki wiedzą jaką głęboką przemianę w człowieku mogą wywołać przeżycia estetyczne. Czasami nawet prosty gest, wykonany z odpowiednią świadomością może dokonać wielką, rewolucyjną zmianę w życiu widza czy tańczącej osoby. Taką niezwykłą świadomość ciała w tańcu miała jedna z pionierek tańca, Isadora Duncan, która radziła osobom zainteresowanym tańcem:
Połóż ręce na sercu tak jak ja je kładę. Posłuchaj swojej duszy. Wtedy będziesz wiedzieć jak tak dobrze tańczyć jak ja czy moi uczniowie. To jest prawdziwa rewolucja. Niech ludzie położą swoje ręce w ten sposób na sercu i słuchając swoich dusz, a będą wiedzieli jak się mają zachowywać.
Duncan I. 1994
W teorii terapii ekspresyjnych uważa się że poprzez doświadczanie ekspresji w tańcu lub innych formach sztuki zachodzi proces krystalizacji w, którym możemy uświadomić sobie głębokie i ważne dla nas treści, odnaleźć odpowiedzi na ważne pytania, czy uwolnić się od ograniczających doświadczeń przeszłości i nawiązać kontakt z tym co w nas najlepsze.
Isadora Duncan była geniuszem tańca. Rzadko kto potrafi czuć i wyrażać taniec tak głęboko jak potrafiła Isadora Duncan.
Jednak w arteterapii i tańcu terapeutycznym nie chodzi o wynik ale o proces, nie chodzi o to jak efektowny jest występ na scenie ale o to co czuje się w trakcie tańca, czy innych form twórczej ekspresji i jak to nas otwiera, zmienia, uwrażliwia, wzmacnia i uświadamia. Zatem różne formy ekspresji twórczej: tańca terapeutycznego, rysunku, dźwięku, poezji, czy teatru mogą pomóc każdemu, nawet jeżeli nie posiada talentu, czy wykształcenia artystycznego w uwalnianiu się od stresu, poprawie nastroju, poprawie relacji z innymi ludźmi, uwalnianiu się od ograniczeń przeszłości, czy w rozwoju kreatywności.
W ostatnich latach można zauważyć w USA i w Europie Zachodniej coraz większe zainteresowanie terapiami ekspresyjnymi i rożnymi formami szeroko rozumianej arteterapii, czego oznaką jest coraz większa ilość warsztatów, szkół, szkoleń czy organizowanych na ten temat konferencji i wydawania publikacji.
Można zauważyć, że we współczesnym, wysoko rozwiniętym społeczeństwie epoki informacyjnej pojawia się i staje się coraz bardziej uświadamiana, potrzeba kontaktu i obcowania z różnymi formami sztuki, jako ważnego elementu pomagającego zachować szeroko rozumianą radość kreatywności, witalność ekspresji i równowagę w życiu.
Rozwój i wzrost popularności różnych form terapii sztuką daje się także zaobserwować w Polsce. Można wyrazić nadzieję, że różne formy arteterapii będą się mogły nadal rozwijać i docierać do coraz większej grupy osób, różnych grup zawodowych i wiekowych.
Jak pisała jedna z pionierek terapii ekspresyjnych:
Poprzez doświadczenie twórczości, mamy możliwość przełamania łańcuchów utożsamiających nas z naszym cierpieniem.
Halprin A. 2000
Miejmy nadzieje, że będzie się rozwijać w Polsce i na świecie coraz więcej specjalistycznych ofert i programów dostosowanych do pracy z różnymi grupami ludzi o różnych potrzebach i możliwościach.

Mateusz Wiszniewski,
25.01.2012

dr Mateusz Wiszniewski arteterapeuta.
Od wielu lat prowadzi warsztaty i sesje indywidualne z zakresu terapii ekspresyjnych, tańca i rysunku oraz terapeutycznego zastosowania dźwięku (od 2000) oraz ćwiczeń relaksacyjnych i wizualizacji (od 1994). Jest autorem rocznego programu rozwoju osobistego przez sztukę i szkolenia dla instruktorów: Akademia Terapii Ekspresyjnych, które w 2011 rozpoczął swoją IX edycję. Od wielu lat jest także jednym z wykładowców podyplomowego studium arteterapii i ostatnio wydziału tańca WSU w Kielcach.
Brał udział w warsztatach i szkoleniach prowadzonych przez wielu mistrzów terapii ekspresyjnych, między innymi w USA. Przez wiele brał udział w warsztatach twórcy Antykariery Ricka Jarow PHD, następnie był jedną z osób organizujących jego warsztaty w Polsce i prowadzących warsztaty Antykariery. Jest nauczycielem Kino Mana-hawajskiej pracy z ciałem: masażu Lomilomi i tańca Hula oraz instruktorem Chi Kung-Healing Dao.
Jest autorem książek: Uzdrawiający Taniec, Zrelaksuj się i Żyj Twórczo oraz Potęga Wizualizacji, wydanych przez Studioastropsychologii oraz artykułów z zakresu arteterapii.


Bibliografia:
Denis St. Ruth, Wisdom Comes Dancing, Peaceworks, Seattle 1997
Duncan I., Isadora Speaks, Writtings and Spechees of Isadora Duncan. Charless H. Kerr Publishing Company, Chicago 1994,
Halprin A. , Moving Toward Life, Wesleyan University Press, New England, 1995
Halprin A., Returning To Health with Dance, Movement and Imagery, Life Rhytm, Mendocino 2000
Klajs K., Zdrowie, Choroba i Kreatywność, W: Arteterapia od rozważań nad teorią do zastosowań praktycznych, Wydawnictwo AHE, Łódź, 2011
Whitehouse M. , w: Tao of The Body, Authentic Movement, Jessica Kingsley Publishers, London 2000
Wiszniewski M., Potęga Wizualizacji, Wydawnictwo Studioastropsychologii, wyd. I, II i III, Białystok 2001, 2 i 7
Wiszniewski M., Teatr Tańca Anny Halprin na pograniczu sztuki, rytuału i terapii oraz jego polska adaptacja, w: Arteterapia w medycynie i edukacji, Wydawnictwo WSHE Łódź 2008
Wiszniewski M., Terapie Ekspresyjne w edukacji, profilaktyce i rozwoju osobistym,
W: Arteterapia od rozważań nad teorią do zastosowań praktycznych, Wydawnictwo AHE, Łódź, 2011
Wiszniewski M., Terapeutyczny Teatr Tańca, Arteterapia, Warszawa 2008, no 2
Wiszniewski M., Uzdrawiający Taniec, Wydawnictwo Studioastropsychologii, Białystok 2003,
Wiszniewski M., Zrelaksuj się i żyj twórczo, Wydawnictwo Studioastropsychologii, Białystok 2001,