Scenariusz warsztatu:


Wstęp:
Warsztat Improwizacje Żywiołów i Terapeutyczny Teatr Tańca jest prezentacją pełnego procesu tańca terapeutycznego począwszy od rozgrzewki i integracji grupy, poprzez rozwijanie zdolności improwizacji przez improwizacje z tematem, doprowadzając do procesu katharsis i zakończenia oraz zamknięcia procesu w trakcie Terapeutycznego Teatru Tańca.

Wyjaśnienie definicji związanych z omawianym tematem:

Rozgrzewka-Zestaw ćwiczeń przygotowujących ciało do tańca i procesu terapeutycznego,
Integracja grupy-ćwiczenia taneczne w parach i w grupie pomagające zbudować poczucie integracji i wspólnoty w grupie, przełamać lody, zbudować poczucie bezpieczeństwa i zaufania i otwarcia się na proces twórczy i terapeutyczny.
Ćwiczenia otwierające do improwizacji-zabawy i gry ruchowe jak i elementy improwizacji przygotowujące ciało i psychikę do procesu improwizacji w tańcu.
Improwizacje Żywiołów-jest to forma improwizacji z tematem, gdzie tematem są żywioły:
woda, ogień, powietrze i ziemia. Improwizacja żywiołów jest formą nauki i praktyki sztuki ruchu i tańca, otwierania i badania ciała i rożnych jego obszarów, nauki czterech odmiennych stylów ruchu w improwizacji. Jest to proces uczenia się, poprzez ruch, czterech strategii radzenia sobie ze stresem: elastyczność (woda), jasny cel i asertywność (ogień), dystans, transcendencja, inspiracja (powietrze) , ugruntowanie i stabilność (ziemia). Poznanie i stosowanie tych strategii może sprzyjać rozwijaniu zrównoważonej osobowości.
Wiszniewski M., 2003
Terapeutyczny Teatr Tańca-jest to bardziej zaawansowana forma pracy z tańcem terapeutycznym , której celem jest doprowadzenie do procesu katharsis-uwolnienia i oczyszczenia napięcia związanego z tematem, osiągnięcia większej jasności, wglądu, zmiany kończąc na domknięciu tematu oraz zakończeniu procesu w pozytywnym stanie.
TTT w podstawowej wersji składa się z trzech części: 1) wytrząsanie, 2) zmiana wzorca/uzdrawianie, 3) afirmacja.
Wytrząsanie/shaking- występuje w wielu tańcach i praktykach ruchu świata. Polega na potrząsaniu ciałem aby np. uwolnić napięcie czy poczuć przepływ energii. Formy i sposób potrząsania mogą się do siebie znacznie różnić.
Rys historyczny:
Rozgrzewka, Integracja grupy, Ćwiczenia otwierające do Improwizacji-są ćwiczeniami powszechnie stosowanymi, w różnych formach przez różnych prowadzących. Zestaw ćwiczeń, który proponuje powstał w wyniku wieloletnich doświadczeń w prowadzeniu grup warsztatach. Wiele z tych ćwiczeń pojedyńczo lub w innych zestawach może też być używanych przez innych prowadzących. Ćwiczenie , które nazywam dzielenie się ruchem w kręgu, pochodzi od Judith Bunney, która pokazywała je na warsztatach w Poznaniu. Według Judith ćwiczenie to pochodzi od pionierki amerykańskiej terapii tańcem Mary Chace.
Improwizacje Żywiołów-zacząłem rozwijać w 2000 roku. Ruchy związane z symboliką żywiołów występują w praktykach ruchowych wielu kultur świata. Ruchy i formy ruchowe związane z żywiołami występują w chińskich sztukach ruchu takich jak Tai Czi, Kung Fu, czy Czi Kung, w tańcach Indian , oraz w tańcach Afryki. Symbolika żywiołów występuje w filozofii zachodniej w związku z grecką teorią temperamentów. Jung, który szukał inspiracji w zachodniej tradycji hermetycznej odnajdując w niej starożytny model psychiki, stworzył typologię osobowości, która nawiązuje do starej europejskiej teorii żywiołów. Pojęcia żywiołów występują też w filozofii wschodu-jogi, czy buddyzmu. Niektórzy autorzy odnajdują ukryte wzmianki o żywiołach we fragmentach biblii. Nic dziwnego, że temat żywiołów inspiruje terapeutów tańcem.
Spośród współczesnych nauczycieli, wydaje się , że jako pierwszy nawiązał do symboliki żywiołów w praktykach ruchu suficki nauczyciel Murshid Samuel Lewis, który był uczniem m.in Ruth St Denis (nauczycielki Mary Chace) i zaczął nauczać w latach 60-tych w Kalifornii. Jednak można powiedzieć, że zarówno w teorii jak i praktyce tańca, wielkich pionierek współczesnego tańca i terapii tańcem: Isadory Duncan i Ruth San Denis występują różne formy tańców naturalnych , polegających na naśladownictwie natury, między innymi żywiołów, czego przykładem są tańce Isadory Duncan naśladujące ruchy oceanu. Jej poglądy, że sztuki tańca i ruchu można się uczyć przez obserwacje przyrody-obserwując i naśladując ruchy fal, są świetnym przykładem pracy z żywiołem wody w rozwijaniu sztuki tańca i rozumienia ciała.
Steve Paxton twórca Improwizacji w Kontakcie inspirował się zarówno technikami tańca współczesnego jak i sztukami ruchu wschodu-AiKiDo i Tai Czi. We wschodnich sztukach ruchu woda jest często używana metaforą dla opisania płynnej jakości ruchu zwłaszcza w Tai Czi. W ruchu improwizacji w kontakcie widać wyraźnie wiele elementów sztuki ruchu Aikido i Tai Czi, w tym posługiwanie się płynnym ruchem ciała.
Novack C., 1990
W filozofii taoistycznej woda jest nie tylko metaforą mistrzowskiego opanowania sztuki ruchu ale też mądrej strategii życiowej polegającej między innymi na oszczędzaniu sił, osiągania jak największego skutku z pomocą najmniejszej ilości energii oraz na pokonaniu przeciwnika wykorzystując zwinność, elastyczność i jego własną siłę.
Taoiści, podobnie jak Isadora Duncan i Anna Halprin uważali, że sztuki ruchu można się uczyć przez obserwacje przyrody i naśladowanie natury. Celem wielu chińskich sztuk ruchu, wykorzystujących metaforę wody w swoim nauczaniu i praktyce jest poprawa zdrowia i rozwój wewnętrznej mądrości i równowagi.
Wiele lat po Isadorze Duncan temat żywiołów podjęła, rozwinęła i wykorzystała jako główną metaforę swojej szkoły pracy z tańcem terapeutyczym Gabrielle Roth tworząc w Ośrodku Esalen w Kalifornii metodę Pięć Rytmów opartą o symbolikę żywiołów. Kolejno powstawały kolejne szkoły tańca terapeutycznego wykorzystujące żywioły jako inspiracje do ruchu: Dance Alive, a ostatnio stworzona przez Ya Acova angielska szkoła Movement Medicine.
Moja pierwsza inspiracja pracą z żywiołami pochodzi od Gabrielle Roth. Jednak z czasem metoda ta ewoluowała przyjmując zupełnie inny charakter. W sposobie rozumienia i wykonywania ruchu żywiołów duży wpływ wywarła na mnie wieloletnia praktyka chińskich i hawajskich metod pracy z ciałem i ruchem oraz kontakt z mistrzami tych dyscyplin. W Tańcu Żywiołów porównaniu do metody Pięciu Rytmów inne są ruchy poszczególnych żywiołów, inna kolejność, używana jest inna terminologia i powoduje to powstanie zupełnie odmiennego procesu ruchowego dającego odmienne efekty, czy powodującego inną wewnętrzną transformację.
W procesie Pięciu Rytmów zawarty jest proces katharsis w rytmie Chaosu. Natomiast w Tańcu Żywiołów nie ma procesu Katharsis, jest to proces równoważący i ruchy żywiołów bardziej przypominają ruchy naturalnych żywiołów w przyrodzie. Proces katharsis został zawarty Terapeutycznym Teatrze Tańca.
Terapeutyczny Teatr Tańca-Teatr od tysiącleci pełnił funkcje terapeutyczne. Prawdopodobnie teatr wywodzi się z prostych rytuałów szamańskich w, których szaman sam lub razem z członkami plemienia odgrywał sceny polowania, walki, leczenia itp., aby zapewnić pomyślność następujących potem realnie działań. Patrząc na to z racjonalnej perspektywy można powiedzieć, że teatr rytualny pełnił funkcję przygotowania mentalnego i pozytywnej autosugestii przed przystąpieniem do trudnego działania lub w celu wspomożenia procesu leczenia innymi metodami-np. przez zioła itp. Europejska tradycja zarówno teatru jak i choreoterapii nawiązuje do greckiej tradycji teatru w, której, w trakcie wystawianych sztuk łączono grę aktorską, śpiew chóru i solo, recytacje i taniec, co jest doskonałym przykładem intermodalnego zastosowania wielu form sztuki.
(Kassig G. , 2007, s. 51-57)
Z Grecji pochodzi pojęcie katharsis, które może być rozumiane jako oczyszczenie, uwolnienie, podniesienie itd. W późniejszych wiekach i współcześnie nawiązywano do koncepcji katharsis w celu wyjaśnienia działania sztuki na człowieka. Współcześnie wykorzystuje się to pojęcie w teorii niektórych form terapii np. w psychodramie.
(Dayton, T. , 1994, s 14-15)
Teatr grecki był typowym działaniem intermodalnym wykorzystującym w celu wywołania efektu katharsis rożne formy sztuki i oddziałującym na różne zmysły.
Jeden z krytyków teatru pisał, że teatr rozwikłuje konflikty, wyzwala siły, rozpętuje możliwości, pomaga przywrócić to co najważniejsze, a co wielu ludzi utraciło.
Te słowa bardzo dobrze odnoszą się także do Terapeutycznego Teatru Tańca.
Wiszniewski M., 2011
Pionierką terapeutycznego teatru tańca jest Anna Halprin, która w ciągu ponad 60 lat swojej pracy w Kalifornii, rozwinęła metodę terapeutycznego teatru tańca tworzonego przez uczestników grupy i nawiązującego do rytuału. Teatr Tańca Anny Halprin jest działaniem z pogranicza sztuki, rytuału i terapii. Halprin A. , 1995
Terapeutyczny Teatr Tańca nawiązuje i inspiruje się metodą Anna Halprin jednak jest innym procesem. Podobne jest to, że w obu metodach ogrywa się problem i jego rozwiązanie w formie terapeutycznego rytuału. Jednak w metodzie Anny Halprin występuje 5 etapów a w terapeutycznym teatrze tańca są 3 etapy i występuje ruch wytrząsania –shaking, którego nie ma w metodzie Halprin. Terapeutyczny Teatr Tańca powstał na moich warsztatach w Częstochowie w 2004 roku, Anna Halprin i poznałem dopiero w 2005 na warsztatach w Kalifornii. Wiszniewski M., 2008
Wytrząsanie/shaking- występuje w wielu tańcach i praktykach ruchu świata, w tańcach Afryki, Kuby itd. Występuje zarówno jako shimmy w tańcu brzucha jak i element ruchu w tańcach transowych. Shaking jest jednym z głównych elementów uzdrawiającego tańca buszmenów z pustyni Kalahari.
Według Ferne Yangyeitie Caulker poddanie się rytmowi w tańcu afrykańskim sprzyja temu, żeby porzucić stare, nawykowe, bezpieczne sposoby postrzegania i interpretacji świata. Pozwala płynąć ku nowym sposobom doświadczania i poziomom rozumienia. Poprzez poddanie się rytmowi w tańcu, można doprowadzić do większej integracji ciała i umysłu oraz odnalezieniu swego miejsca w plemieniu, a w sytuacji współczesnego człowieka chodzi o odnalezienie swego miejsce w społeczeństwie. Caulker F., 2003, s. 18
W chińskich ćwiczeniach leczniczych stosuje się potrząsanie ciałem w celu rozluźnienia napięć i wyrzucenia z ciała negatywnej energii oraz powrotu do zdrowia. Peter Levine, twierdzi, że ruch shaking może pomoc w uwolnieniu się od skutków emocjonalnej lub fizycznej traumy.
Levine P. 1999
Do potrząsania nawiązywały tańce religijne chrześcijańskiego ugrupowania shakersów w USA, którzy uważali , że trzęsienie ciała w tańcu może pomóc w uwolnieniu się od grzechów. Współcześnie shaking propaguje amerykański terapeuta uczący praktyk buszmenów kalahari jako procesu terapeutycznego i wielu innych nauczycieli podobnych metod. Formy i sposób potrząsania mogą się do siebie znacznie różnic jednak powszechne występowanie tej praktyki w rożnych kulturach i tradycjach dowodzi jej skuteczności. W terapeutycznym teatrze tańca stosuje ją z powodzeniem od wielu lat.
Główna idea warsztatu: Terapeutyczne wykorzystanie improwizacji i procesu katharsis
w Improwizacji Żywiołów i Terapeutycznego Teatru Tańca.
Cele warsztatu:
Rozgrzewka:
-otwieranie ciała,
-integracja grupy,
-otwarcie na improwizacje.
Improwizacja Żywiołów:
-rozwijanie sztuki ruchu,
-nauka czterech strategii radzenia sobie ze stresem,
-budowanie zrównoważonej osobowości poprzez naukę czterech strategii ruchu
-rozwijanie wszechstronnej osobowości, zdolnej do stosowania rożnych strategii zachowań.
Terapeutyczny Teatr Tańca:
-wprowadzenie w proces katharsis, rozumiany tu jako odreagowanie napięcia i „oczyszczenie” oraz odtańczenie symbolicznego rozwiązania problemu,
Relaksacja:
-Zakończenie i domknięciu warsztatu w pozytywnym nastroju.
-Czas na pogłębienie wewnętrznego przeżycia i podsumowanie oraz dążenie do wglądu i wnikanie w inspiracje płynącą z ćwiczeń.
Narzędzia i materiały: głośniki, mp3, sala do tańca z dobrą podłogą, materace do relaksacji
Czas trwania warsztatu: 2 godziny
Przeznaczenie warsztatu:
Warsztat jest przeznaczony:
dla osób tzw zdrowych, normalnie funkcjonujących w społeczeństwie,
zainteresowanych rozwojem osobistym, w wieku najlepiej od 18 lat w górę.
Typowa grupa docelowa to osoby w wieku około 40 lat.

Uwagi dla osoby prowadzącej ponieważ prowadzenie procesu katharsis, zawartego w terapeutycznym teatrze tańca wymaga większego doświadczenia i zaobserwowania czy uczestnicy grupy są na taki proces gotowi oraz jak w niego wprowadzić oraz wyprowadzić,
proces ten będzie demonstrowany w trakcie warsztatu ale nie będzie opisany w scenariuszu, w którym będzie opisany prostszy warsztat: rozgrzewka , taniec wody i relaksacja, który z łatwością może poprowadzić osoba z mniejszym doświadczeniem w pracy z różnymi grupami. Osoby zainteresowane wykorzystaniem procesu Katharsis i Terapeutycznego Teatru Tańca zachęcam do udziału w rocznym programie szkoleniowym Akademia Terapii Ekspresyjnych w celu nabrania większego doświadczenia w tego typu pracy.

Opis poszczególnych ćwiczeń :
1) Rozgrzewka
-Części ciała:
Zaczynamy od poruszania, improwizując , zgodnie z tym jak czujemy muzykę,
w rytm muzyki kolejno częściami ciała, od gry do dołu:
Głowa, barki, ramiona, przedramiona, dłonie
Klatka piersiowa, brzuch, biodra, kręgosłup, uda, łydki i stopy.
-Oswajanie przestrzeni:
Następnie pozwalamy aby stopy nas prowadziły po sali i przyglądamy się sali jakbyśmy widzieli ja po raz pierwszy. Witamy się z przestrzenią, w której będziemy ćwiczyć.
-Powitanie uczestników:
W tańcu, kolejno podchodzimy do uczestników i witamy się z nimi, gestem ruchem, tańcem, spojrzeniem itd.
-Powitanie części ciała:
Następnie dobieramy się w pary i tańczmy kolejno stykając się częściami ciała:
Barki, przedramiona, dłonie, plecy, kolana, stopy.
Przy każdej części ciała zmieniamy parę.
-Naśladowanie ruchu w parach-lustro:
Dobieramy się w pary i naśladujemy ruch innej osoby, później zamieniamy się rolami.
-Klub dziwnych kroków:
W parach jedna osoba porusza się w dziwny, czasami śmieszny, czy zaskakujący sposób, druga ja naśladuje, potem zamiana.
Naśladowanie ruchu w kręgu:
Tworzymy krąg i po kolei każda osoba prowadzi ruch i jest naśladowana przez grupę, która powtarza jej ruchy.

2) Taniec Wody:
Skupiamy się na temacie improwizacji –ruchach i tańcu wody.
Dobieramy się w pary i jedna osoba wykonuje masaż drugiej osobie, która stoi,
rękoma naśladując płynne ruchy wody. Druga odczuwa i potem jest zamiana.

Wyobrażamy sobie , że nasze ciało jest wodą.
Zaczynamy poruszać ciałem naśladując ruch wody, tak jak sobie wyobrażamy i czujemy taki ruch.
Zaczynamy najpierw np. od dłoni, potem ruch przechodzi na rękę, tułów, nogi, a na końcu głowę.
Poddajemy ruchowi wody całe ciało.
Pozwalamy aby ten ruch przepływał przez ciało i rozpuszczał wszystkie napięcia w ciele i stresy.
Dobieramy się w pary i wykonujemy improwizacje wody w parach,
Co jakiś czas zmieniamy pary.
Obserwujemy jak nam się tańczy wodę z różnymi osobami.
Potem w trojkach i w czwórkach tworzymy improwizacje wody w małych grupach.
Każda osoba po kolei prowadzi ruchy wody, pozostali ją naśladują.
Dzielimy grupę na dwie części jedna tańczy ruchy wody, druga ją obserwuje, potem zamiana.
Następnie grupa po kolei wykorzystuje ruchy wody, drugiej grupy i wzbogaca swój repertuar ruchu.
W końcu uczestnicy kładą się na podłodze i wykonują taniec wody na podłodze.
Stopniowo przechodzą do relaksu.
3) Relaksacja i wizualizacja.
Po przeprowadzeniu wstępnej relaksacji , można podać temat bycia wodą, różnych wyobrażeń wody, oceanu, morza, rzeki, strumienia, deszczu itd.
Następnie nawiązać do cech wody, które mogą nas inspirować: elastyczności, miękkości, zdolności dopasowania się do otoczenia ale też umiejętności pokonywania przeszkód.
Można zachęcić do zadania pytania w czym jakości wody mogą zainspirować nasze życie? Gdzie mogę być bardziej elastyczny, giętki, a jednocześnie nieustępliwy i nieugięty „w drodze od oceanu” (mimo przeszkód woda w końcu dopływa do morza lub oceanu).
Jeżeli wystarczy czasu, odpowiedzi mogą być zapisane lub narysowane w formie mandali.
Wiszniewski M., 2001

4) Podsumowanie warsztatu.
Podany przykładowy scenariusz warsztatu w oparciu o pracę z metaforą wody
pomaga w rozwijaniu sztuki ruchu, uwalnianiu napięć, relaksacji i uelastycznianiu ciała i
umysłu.
W trakcie warsztatu na konferencji, mniej czasu zostało poświeconego improwizacji wody ale za to zatańczyliśmy pozostałe 3 żywioły a potem przeszliśmy przez proces terapeutycznego katharsis w trakcie Terapeutycznego Teatru Tańca.


Informacje o autorze:

Prowadzący: dr Mateusz Wiszniewski arteterapeuta.
Od wielu lat prowadzi warsztaty i sesje indywidualne z zakresu terapii ekspresyjnych, tańca i rysunku oraz terapeutycznego zastosowania dźwięku (od 2000) oraz ćwiczeń relaksacyjnych i wizualizacji (od 1994). Jest autorem rocznego programu rozwoju osobistego przez sztukę i szkolenia dla instruktorów: Akademia Terapii Ekspresyjnych, które w 2012 rozpoczął swoją X edycję.
Od wielu lat jest także jednym z wykładowców podyplomowego studium arteterapii. Brał udział w warsztatach i szkoleniach prowadzonych przez wielu mistrzów terapii ekspresyjnych, między innymi w USA. Przez wiele brał udział w warsztatach twórcy Antykariery Ricka Jarow PHD, następnie był jedną z osób organizujących jego warsztaty w Polsce i prowadzących warsztaty Antykariery. Jest nauczycielem Kino Mana-hawajskiej pracy z ciałem: masażu Lomilomi i tańca Hula oraz instruktorem Chi Kung-Healing Dao.
Jest autorem książek: Uzdrawiający Taniec, Zrelaksuj się i Żyj Twórczo oraz Potęga Wizualizacji, wydanych przez Studioastropsychologii oraz artykułów z zakresu arteterapii.

Więcej informacji:

Mateusz Wiszniewski- 791 927 957,
stardance33@gmail.com, www.mateuszwiszniewski.eu





Bibliografia:
Caulker F., African Dance, Divine Motion w The Dance Experience, Princetown Book Company, Highstown, 2003
Dayton T. , The Drama Within, Health Communications, Deerfieldbeach 1994,
Halprin A. , Moving Toward Life, Wesleyan University Press, New England, 1995
Kassig G. , History of Dance, Human Kinetics, Champaign 2007
Levine P. , Healing Trauma, Sounds True, Boulder 1999 (materiały audio)
Novack C., Sharing The Dance, Contact Improvisation and American Culture, The University of Visconsin Press, 1990
Wiszniewski M., Potęga Wizualizacji, Wydawnictwo Studioastropsychologii, wyd. I, II i III, Białystok 2001, 2 i 7
Wiszniewski M., Teatr Tańca Anny Halprin na pograniczu sztuki, rytuału i terapii oraz jego polska adaptacja, w: Arteterapia w medycynie i edukacji, Wydawnictwo WSHE Łódź 2008
Wiszniewski M., Terapie Ekspresyjne w edukacji, profilaktyce i rozwoju osobistym,
W: Arteterapia od rozważań nad teorią do zastosowań praktycznych, Wydawnictwo AHE, Łódź, 2011
Wiszniewski M., Terapeutyczny Teatr Tańca, Arteterapia, Warszawa 2008, no 2
Wiszniewski M., Uzdrawiający Taniec, Wydawnictwo Studioastropsychologii, Białystok 2003,
Wiszniewski M., Zrelaksuj się i żyj twórczo, Wydawnictwo Studioastropsychologii, Białystok 2001,